YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

M. Halistin KUKUL

“BULAŞ RİSKİ-BULAŞ HIZI”

Koronavirüsle, sâdece hastalıkla mücâdeleyle başbaşa kalmadık, hayatımızın her safhasında olduğu gibi, lisânımız Türkçe’ye muarız unsurlarla mücâdele de biraz daha gerekli oldu.

Çok değerli tıp ilim adamlarımız ve siyâsetçiler, Türkçe hassasiyetlerini bir kenara bırakarak, F(ı)ransızca veya İngilizce tâbirlerle karşımıza çıkmayı daha muteber ve uygun görmüş olmalıdırlar ki, bugüne kadar, Türkçe’nin, “yabancı kelime ve uydurma kelime” ile, bocalamasına yeni örnekler ilâve ettiler.

Muhakkaktır ki; her mesleğe mahsus kelimeler ve deyimler vardır. Ancak, bunların, Türkçe’leri varken, sağlık gibi çok mühim bir mes’elede, ‘halkın kolayca bilgilenmesini sağlamak’ için, ‘anlaşılır dil’ kullanmak zarûrî ve şart olmalıdır.

Çok seneler önce de, (Bknz.Hastahâne Sözlüğü, Çağrı Dergisi, Şubat 1998) ve iki ay önce de (Bknz. Koronavirüs Sözlüğü, Wwwkapsamhaber. Com- 05 Nisan 2020) yazdım: Bir tarafı tâmir ederken, bir başka tarafı veya tarafları tahrip etmek kimsenin hakkı olmamalıdır. Sağlığa gösterilen hassasiyet, Türkçe’ye de gösterilmedir.

Daha önce, üzerlerinde durduğum pandemi’yle (yâni ‘salgın’ ile) başlanılıp, izole, izolasyon, sosyal izolasyon, sosyal mesafe, sosyal hareketlilik, entübe, hijyen, epidemi gibi kelimelerden sonra, son zamanlarda bir de “bulaş” ve buna bağlı olarak “bulaş riski” gibi pek çok tâbir ortaya atıldı.

Ne yazık ki, bu da, bizim, hastalık demeyeyim de, bir başka sıkıntımızdır.

Mutedil/ılıman/mutabık/uzlaşır olmayı bir türlü beceremiyoruz.

Asabiye/sinir hastalıklarına nöroloji; cildiyeye dermatoloji; kalp hastalıklarına kardiyoloji, beyin cerrahisine nöroşirürji; kanbilimine hematoloji...dedik. Durup dururken, yaygın kullanılışlı “teşhis” varken, bunun yerine “tanı” dendi. “Tanı” elbette ki, doğru bir kelimedir. Fakat; “teşhis” gibi, her yerde kullanılması mümkün değildir.

Diyebilirsiniz ki, “Türklük Bilimi” yerine, hâlâ “Türkoloji” denilen bir yerde, bunlara, yâni, bu “-loji”lere niçin takılıyor, niçin kafa yoruyorsun?!..Haklısınız!..

Önce “risk”ten söz edeyim: F(ı)ransızca (risque)ten geliyor. “Zarara uğrama ihtimâli” yâni tehlike’ye mâruz kalma hâli, diyebiliriz. Öyleyse, niçin “risk” de, ‘tehlike’ değil?

Peki; “bulaş” nedir?

Cevap: Hiçbir şey!..

Niçin?

Çünkü; “bulaş-mak” fiilinden, “bulaş” ancak emir olur da ondan!..Demek ki, “Hiçbir şey” demem de yanlış!..Demek ki, bir şey!!! Yâni, emir!..

”Bulaş”, “sataş”, “çalış”, “vuruş”, “yarış”...bunun gibidir. Doğrusu; “bulaşma”dır. Sataşma, çalışma, vuruşma, yarışma’dır.

Bir sağlık mensubunun bir cümlesine rastladım. Diyor ki; “Sağlık çalışanına bulaş riski en yüksek enfeksiyon etkenidir.”

Peki, “bulaş” denilen yanlış kelime yâni “bulaşma” hangi yabancı kelimenin yerine uydurulmuş/getirilmiş/kullanılmıştır? Cevap: Enfeksiyon!..

Enfeksiyon nedir? Cevap: F(ı)ransızca “infection”un okunuşu’dur. Mânası ise: “Çoğunlukla hastalık yapıcı mikroplarla veya organizmaya yabancı çeşitli maddelerle meydana gelen, vücutta mevziî veya yaygın olabilen, meydana getirdiği hastalığa göre belirtiler veren tıbbî olay” (Bkn. Misâlli Büyük Türkçe Sözlük, İlhan Ayverdi, Sf. 344)

Bakınız, bu ‘bulaş” nerelere ‘bulaşmış’tır: “Bulaş yolu, HIV bulaşı, bulaş riski, bulaş oranı, bulaş ihtimali, bulaş hızı, HIV bulaş yolları...”

İyi mi!? Peki, HIV bulaş’ı neymiş? “Human İmmunodeficieny Virus bulaşı” demek!..Böylece, “İnsan Bağışıklık Eksikliği Virüsü bulaşı”na ulaşabiliyoruz!..

“Enfekte oldu”, “enfeksiyon yaptı”, “enfeksiyon kaptı”, “enfeksiyon sebebi” deyimleri de söylenmektedir. “Enfeksiyon hastalıkları” tâbiri de, bu kelimenin “bulaş” yâni ‘bulaşma’nın karşılığı olmadığını gösterir. Acaba, yukarıdaki cümlede,“Sağlık çalışanına bulaşma tehlikesi en yüksek hastalık unsurudur” MU denilmek istenmiştir?! Bilemem!..

Tekrar edeyim: “Sosyal mesâfe” değil; ‘fizikî mesâfe’ denilmelidir. “Sosyal mesâfe”, makamlar arası olan mesâfedir. Vali-kaymakam, cumhurbaşkanı-başbakan, âmir-memur vesâre gibi!..”Sosyal hareketlilik” değil, sâdece “hareketlilik” yeterlidir. “Hijyene dikkat” değil, “temizliğe dikkat” kâfidir!..

Yabancı kelime hayranları ve uydurmacılar, artık, konuşulan güzel Türkçe’nin yakasını bırakmalıdırlar!..

TÜRKİSTAN’DA ZAMANHER ŞEY SEVMEKLE BAŞLARGİRDAP/ASKERÎ OKULLARDA KATLİAMGENÇLİĞİM EYVAHDİLİMİZDEKİ DİKENLER (Uydurma ve Yabancı Kelimeler)“GİRİT’İ KAYBETMENİN BİTMEYEN ACISI”KÜLTÜR DEĞİŞMESİ DEDİKLERİ...EY SİS DAĞI, SİS DAĞITÜRK ORDUSUNA BALYOZYANAN CAN...CANÇEKİŞEN TOPRAKTIRYazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
BİR ÖLÜMÜN ARDINDAN
Osman KARA
M. Halistin KUKUL
TÜRKİSTAN’DA ZAMAN
M Halistin KUKUL
Mustafa GENÇ
YENİ BİR LAİKLİK YOKSA YENİ BİR DİN Mİ?
Mustafa GENÇ
Prof. Dr. Mustafa ÖZBALCI
ŞİİR VE ŞÂİR(1)
Prof Dr Mustafa ÖZBALCI
Atilla ÇİLİNGİR
TARİHİMİZE NOT DÜŞEN GERÇEKLER… (Zaman Asla Kaybolmaz)
Atilla ÇİLİNGİR
Mustafa ÖZDEMİR
SEMERKANT
Mustafa ÖZDEMİR
Nevval SEVİNDİ
ACILI KISA TARİH
Nevval SEVİNDİ
Vedat ÇINAROĞLU
TÜRKLÜK NAMUSUMUZDUR
Vedat ÇINAROĞLU
Adem ERTÜRK
Etme bulma dünyası ya hani, edenler ne zaman buluyordu
Adem ERTÜRK
Embiya SANCAK
ÜÇ AYDIR YAZAMIYORDUM
Embiya SANCAK
Prof. Dr. İsrafil BALCI
İftira ve İtibar Suikastçılığı
Prof Dr İsrafil BALCI
Dr. İbrahim YILDIRIM
Fethin simgesi Ayasofya
Dr İbrahim YILDIRIM
Yılmaz HOCAOĞLU
BİRAZ ORDAN BİRAZ BURDAN 2
Yılmaz HOCAOĞLU
Turgay SÖZEN
Pandemi Devam ediyor, Tedbir ve Kurallara Dikkat...
Turgay SÖZEN
Sacit ACAR
ORTAYA KARIŞIK
Sacit ACAR
Saffet Atik
Samsun’un Liman ve Demiryolu Sorunları (2)
Saffet Atik
Burak GÜLEÇ
Lider diyeceksiniz
Burak GÜLEÇ
Enis ERSOY
İmamoğlu’nun Kanal İstanbul stratejisi
Enis ERSOY
Türker GÖKSEL
Mithatpaşa Lisesi ve Sekizinci Kitap
Türker GÖKSEL
Mustafa KESKİN
Yerli Arabamızı Anlayabildik mi
Mustafa KESKİN
Ahmet HAYVALI
TEK DÜZEN HESAP PLANI
Ahmet HAYVALI
Dr. Işık ÖZKEFELİ
NİYETLER ALENİYET KAZANIRKEN
Dr Işık ÖZKEFELİ
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
Açıkhava AVM
Prof Dr Yücel TANYERİ
Prof. Dr. Ahmet Nizamettin AKTAY
Gagavuzya İzlenimleri
Prof Dr Ahmet Nizamettin AKTAY
Hüseyin ÖZBAY
OSMAN TÜRKAY
Hüseyin ÖZBAY
Mehmet Ali BAYAR
PROF.DR.MÜMTAZ SOYSAL'IN ARDINDAN...
Mehmet Ali BAYAR
Prof. Dr. İbrahim TELLİOĞLU
SEVDİKLERİMİZ ÜZERİNDEN EMPATİ YAPARAK DÜNYAYI ANLAMAYA ÇALIŞMAK
Prof Dr İbrahim TELLİOĞLU
Hilmi EKER
PİLOT İLÇE LADİK
Hilmi EKER
Murat İLHAN
PİCASSO...
Murat İLHAN
Nami Cem İYİGÜN
ASKERİ HAREKÂT
Nami Cem İYİGÜN
Mustafa ENGİN
TARIM MI, ENERJİ Mİ!?
Mustafa ENGİN
Tufan AKCAGÖZ
SİZ SİZ OLUN
Tufan AKCAGÖZ
Necmi HATİPOĞLU
EKONOMİK KRİZ Mİ, O DA NE?
Necmi HATİPOĞLU
Hülya Korkut ÖZAK
Öyleyse sen Türk değilsin...
Hülya Korkut ÖZAK
Prof. Dr. Erdal AĞAR
YABANCI DİLLE EĞİTİM
Prof Dr Erdal AĞAR
Nuray YILMAZ
HIYAR… TUZ… TUZLUK
Nuray YILMAZ
Dr. Faruk TAN
İNSAN
Dr Faruk TAN
İshak MEMİŞOĞLU
OTOPARKIMI İSTİYORUM
İshak MEMİŞOĞLU