YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Osman KARA

VAKIFLAR ÜZERİNE BİR DENEME

Sadece bize has değildir ama bizim milli tarihimizde ve mensubu olduğumuz İslam medeniyet tarihinde önemli yeri olan bir kurumdur vakıflar. Selçuklu ve Osmanlı medeniyetine “vakıf medeniyeti” demek mümkündür ve diyenler de vardır.

Kuruluş yıllarının hayra ve milletleşmeye yönelik vakıflar ile zamanla “merkezdeki egemenlerin Osmanlı toprak rejimini aşarak mal ve mülk sahibi olmalarına aracı kılınan vakıf yozlaşmalarını” ya da “suiistimalini/kötüye kullanımını” ayırmak gerekmektedir. Zira bir taraftan vakıflaşma hızlanırken diğer taraftan da vakıflar aracılığıyla kamu mülklerine ve kaynaklarına el atmalar da hızlanıyor.

Osmanlıdan gerçekten ders almak niyetindeysek Osmanlının kurum ve kuruluşlarını iyi ve kötü dönemleriyle birlikte ele almak zorundayız.

Şüphem yoktu ama bu yazıyı yazmadan önce meşhur dilci Şemsettin Sami’nin “Kamusu Türki”si, Ferit Develioğlu’nun “Osmanlıca- Türkçe Büyük Lügat”ı, Pars Tuğlacı’nın “Okyanus Ansiklopedik Sözlük”ü, Türk Dil Kurumu’nun “Türkçe Sözlük”ü dahil dört sözlüğe tekrar baktım. Türkiye Diyanet Vakfı’nın “İslam Ansiklopedisi”nin vakıflar maddesine bir daha göz attım.

Vakıf kurumu hemen hepsinde bir iki kelime az veya fazla “bir kişinin kazanıp elde ettiği bir mülkünü, bir akarını hür iradesiyle insanların ihtiyacını gidermek üzere hayra tahsis etmesi ve bunlar arasındaki ilişkileri bir akitle hukukî statüye bağlamasından ibarettir” diye tanımlanıyor.

Bu tanımların hepsinde vakfedilecek şeyi “kişinin kazanıp elde etmesi” öne çıkıyor. Kimileri buna bir de “helalinden kazanç” şartını ekliyor.

Vakıflar konusundaki çalışmalarıyla tanınan ünlü akademisyen Prof. Dr. Murat Çizakça Osmanlı vakıflarını anlatırken çok net bir ifadeyle “Bir mülkün Allah’ın mülküne dönüştürülebilmesi için, olmazsa olmaz şart ise, o mülkün bu dönüşümden önce tartışmasız bir şekilde özel mülk statüsünde olmasıydı” diyor.

Prof. Dr. Çizakça bu cümleyi Osmanlı vakıf kurumunun zaman içerisinde devlete egemen bazı güçler/kişiler tarafından nasıl yoldan çıkarıldığını ve nasıl kişisel çıkarlar için kullanıldığını anlattıktan sonra kuruyor. 16’ncı asırdan itibaren devşirmelerin devlet kademesine mutlak hâkimiyetiyle birlikte kurumlarda çürümeler de başlar. Kanuni Sultan Süleyman’ın hemen hepsi devşirme olan sadrazamlarıyla birlikte önce rüşvet girer Osmanlı sarayına sonra da vakıf kurumu kişisel mülk edinmenin aracı haline getirilir. Bunun sonucu olarak da önce Osmanlı toprak düzeni ardından da o düzene sıkı sıkıya bağlı Osmanlı ordusu bozulur.

Murat Çizakça Hoca “Klasik dönem boyunca, Osmanlı elitleri tam anlamıyla mülkiyet hakkına sahip olmamış ve müsadere tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır” dedikten sonra “yönetici elitin bir üyesi mülkünü ancak vakfa dönüştürerek, yani Allah’ın mülkiyetine geçirerek koruyabilirdi. Bir mülkün Allah’ın mülküne dönüştürülebilmesi için, olmazsa olmaz şart ise, o mülkün bu dönüşümden önce tartışmasız bir şekilde özel mülk statüsünde olmasıydı” diye noktayı kor.

Ünlü tarihçi Stanford J. Shaw ise “Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye” adlı iki ciltlik dev eserinde vakıfların yozlaşmasını irdelerken şunları yazar:

“Vakıflar, gerek yönetici sınıftan gerek halktan zenginlerin, hele çöküş yüzyıllarında, miras vergisinden ve bu tür mallara el konulma yasalarından kurtularak, mallarını mirasçılarına bırakabilmelerini sağlamaktaydılar. İmparatorluk mülklerinin de yasadışı olarak bu yollara dağıtılması, imparatorluğun elinde bulunan büyük zenginlik kaynaklarının devletin elinden vakıflara ve bunların yöneticilerinin eline geçmesi sonucunu doğurmuştu. Çoğu ulema sınıfından olan bu yöneticiler böylece perde arkasından çok önemli bir güç sağlamış oldular.”

12 Eylül 1980 darbesi sonrasında yeniden ortaya çıkan ve hızla yaygınlaşan “vakıflar eliyle kamu kaynaklarına el koyma” ile Osmanlı’nın 16’ıncı asırdan sonraki vakıf uygulamaları arasındaki bu benzerlik beni endişelendiriyor.

Bir araya gelip vakıf kuran birileri kısa zamanda kamu mülklerinin uzun süreli kullanım hakkını elde ediyor ya da sizin bizim vergilerimizle bize hizmet etmesi gereken belediyeler kimilerine çalışmaları için konaklar kimilerine de yurtlar tahsis ediyor. Ve bu giderek yaygınlaşıyor.

Bu, vakıf kavramıyla bağdaşmaz, bu, “kişinin kendi kazandığı malını veya parasını hayra tahsis etmesi” değildir. Bu vakıflar üzerinden kamu mülkünün/beytülmalin kullanımını ele geçirmektir ve doğru değildir.

BİR ÖLÜMÜN ARDINDAN'O' OLMASAYDI?NE YAPARDINIZ?YIKILIŞTAN KURULUŞA/ KUTLU YOLUN ŞANLI YOLCULARI(III)YIKILIŞTAN KURULUŞA/ KUTLU YOLUN ŞANLI YOLCULARI - (II)YIKILIŞTAN KURULUŞA KUTLU YOLUN ŞANLI YOLCULARI (I)HADİ CANIM SEN DE!ŞARKILARLA GÜNAYDINOSMANLIDAN DERS ALMAK YA DA OSMANLI GİBİ BATMAKLOZAN YALANLARI SEVR GERÇEKLERİ(I)Yazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
BİR ÖLÜMÜN ARDINDAN
Osman KARA
Atilla ÇİLİNGİR
TARİHİMİZE NOT DÜŞEN GERÇEKLER… (Zaman Asla Kaybolmaz)
Atilla ÇİLİNGİR
Mustafa GENÇ
KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN BAZI NEDENLERİ
Mustafa GENÇ
M. Halistin KUKUL
HER ŞEY SEVMEKLE BAŞLAR
M Halistin KUKUL
Mustafa ÖZDEMİR
SEMERKANT
Mustafa ÖZDEMİR
Prof. Dr. Mustafa ÖZBALCI
SANAT ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Prof Dr Mustafa ÖZBALCI
Nevval SEVİNDİ
ACILI KISA TARİH
Nevval SEVİNDİ
Vedat ÇINAROĞLU
TÜRKLÜK NAMUSUMUZDUR
Vedat ÇINAROĞLU
Adem ERTÜRK
Etme bulma dünyası ya hani, edenler ne zaman buluyordu
Adem ERTÜRK
Embiya SANCAK
ÜÇ AYDIR YAZAMIYORDUM
Embiya SANCAK
Prof. Dr. İsrafil BALCI
İftira ve İtibar Suikastçılığı
Prof Dr İsrafil BALCI
Dr. İbrahim YILDIRIM
Fethin simgesi Ayasofya
Dr İbrahim YILDIRIM
Yılmaz HOCAOĞLU
BİRAZ ORDAN BİRAZ BURDAN 2
Yılmaz HOCAOĞLU
Turgay SÖZEN
Pandemi Devam ediyor, Tedbir ve Kurallara Dikkat...
Turgay SÖZEN
Sacit ACAR
ORTAYA KARIŞIK
Sacit ACAR
Saffet Atik
Samsun’un Liman ve Demiryolu Sorunları (2)
Saffet Atik
Burak GÜLEÇ
Lider diyeceksiniz
Burak GÜLEÇ
Enis ERSOY
İmamoğlu’nun Kanal İstanbul stratejisi
Enis ERSOY
Türker GÖKSEL
Mithatpaşa Lisesi ve Sekizinci Kitap
Türker GÖKSEL
Mustafa KESKİN
Yerli Arabamızı Anlayabildik mi
Mustafa KESKİN
Ahmet HAYVALI
TEK DÜZEN HESAP PLANI
Ahmet HAYVALI
Dr. Işık ÖZKEFELİ
NİYETLER ALENİYET KAZANIRKEN
Dr Işık ÖZKEFELİ
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
Açıkhava AVM
Prof Dr Yücel TANYERİ
Prof. Dr. Ahmet Nizamettin AKTAY
Gagavuzya İzlenimleri
Prof Dr Ahmet Nizamettin AKTAY
Hüseyin ÖZBAY
OSMAN TÜRKAY
Hüseyin ÖZBAY
Mehmet Ali BAYAR
PROF.DR.MÜMTAZ SOYSAL'IN ARDINDAN...
Mehmet Ali BAYAR
Prof. Dr. İbrahim TELLİOĞLU
SEVDİKLERİMİZ ÜZERİNDEN EMPATİ YAPARAK DÜNYAYI ANLAMAYA ÇALIŞMAK
Prof Dr İbrahim TELLİOĞLU
Hilmi EKER
PİLOT İLÇE LADİK
Hilmi EKER
Murat İLHAN
PİCASSO...
Murat İLHAN
Nami Cem İYİGÜN
ASKERİ HAREKÂT
Nami Cem İYİGÜN
Mustafa ENGİN
TARIM MI, ENERJİ Mİ!?
Mustafa ENGİN
Tufan AKCAGÖZ
SİZ SİZ OLUN
Tufan AKCAGÖZ
Necmi HATİPOĞLU
EKONOMİK KRİZ Mİ, O DA NE?
Necmi HATİPOĞLU
Hülya Korkut ÖZAK
Öyleyse sen Türk değilsin...
Hülya Korkut ÖZAK
Prof. Dr. Erdal AĞAR
YABANCI DİLLE EĞİTİM
Prof Dr Erdal AĞAR
Nuray YILMAZ
HIYAR… TUZ… TUZLUK
Nuray YILMAZ
Dr. Faruk TAN
İNSAN
Dr Faruk TAN
İshak MEMİŞOĞLU
OTOPARKIMI İSTİYORUM
İshak MEMİŞOĞLU