YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Prof. Dr. İbrahim TELLİOĞLU

DOĞU KARADENİZ BÖLGESİNDEKİ YER İSİMLERİ ÜZERİNE

Yer isimleri bir coğrafyada yaşayan topluluğun buraya bıraktığı en önemli izlerden birisidir. Her topluluk yurt tuttuğu yerlere kendi dilinden isimler verir. Eğer buralarda daha önce yaşayanların oralara verdiği isimler varsa ya onları değiştirirler ya da bu isimleri kendi diline uyarlayarak devam ettirirler. Bu aşamada isimlerin değişmesinden kaynaklının anlam kaymaları ya da anlamsızlıklar olabilir. Ancak yine de bu isimler bir şekilde yaşamaya devam eder.

Doğu Karadeniz bölgesi tarih boyunca pek çok kavmin yaşadığı bir yerdir. Bu yüzden arkeolojik malzemelerden günümüzde de yaşayan mimari yapılara kadar pekçok topluluğun bıraktığı izleri bölgede görmek mümkündür. Aynı şekilde farklı kavimlerden kalan yer isimleri de günümüze kadar varlığını korumaktadır. Hem bölgele ilgili yapılan bazı çalışmalarda hem de bölge halkı arasındaki yaygın inanca göre Doğu Karadeniz bölgesindeki yerleşim isimlerinin çoğunun kökeni Yunanca zannedilir. Oysa gerçek böyle değildir.

Yunanlılar kendilerinden önce bölgede yaşayan halkların Karadeniz bölgesine verdiği isimleri kendilerine göre değiştirmişlerdir. Hititler zamanından beri kullanılan isimlerin Yunanca eklemelerle başka bir şekile sokulması bunun bir örneğidir. Yunanlılar ise kendi kurdukları yerleşim birimlerine Yunanca isimler vermişlerdir. Ancak bu isimlerin sayısı sanıldığı gibi çok değildir. Bölgenin en önemli uzmanlarından A. Bryer’in hazırladığı çalışmaya göre Bafra, Tirebolu ve Pazar’ın eski isimleri dışında bölgede Yunanca kökenli isim taşıyan büyük yerleşim birimi yoktur. Diğer isimler daha önceki adların değiştirilmesi ile oluşan isimlerdir. Haliyle bu zamana kadar yaygın olarak devam eden inanışın da tarihi temeli yoktur. Özellikle Trabzon ve Rizedeki köy isimleri ile ilgili yapılan çalışmalarda Rumca zannedilerek değiştirilen pek çok yer isminin eski Türkçe ya da Kafkas dillerine ait olduğu ortaya çıktı. Bu yüzden başta valiliklerin ve belediyelerin hazırladığı kitaplar olmak üzere resmi yayınlarda Karadeniz şehirlerinin isminin Yunanca’dan geldiğiyle ilgili bahisler düzeltilmelidir. Yine bölgenin yer isimleriyle ilgili çalışmalar kamuoyuna mal edilerek kulaktan dolma ya da propaganda maksatlı bilgilerin yerini ilmi gerçeklerin alması sağlanmalıdır.

DOĞU KARADENİZ BÖLGESİNDEKİ YER İSİMLERİ ÜZERİNEANADOLU’YU YURT EDİNMEKTARİHTEN TÜRK’Ü ÇIKARIRSANIZİSLAM DÜNYASI VE TÜRKLERYazarın Tüm Yazıları