YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Prof. Dr. İsrafil BALCI

Unutulan İslâmî İlke İstişare

Lafı uzatmadan hemen söyleyeyim. İstişare, İslâm’ın en temel prensiplerinden birisidir. Kur’an bu konuya dikkat çekerken Hz. Peygamber’e şu uyarıyı yapmaktadır:

 

“İnsanlara yumuşak davranman Allah'ın merhametinin eseridir. Kaba ve katı yürekli olsaydın, onlar yanından ayrılıp giderdi. Öyleyse onların hatalarını affet, onlar için af dile ve yapılacak işler hakkında onlara danış/istişare et. Karar verince de Allah'a güven/tevekkül et. Allah kendisine güvenenleri sever.” (Âlu İmrân 3/159).

 

İlgili ayet Uhud savaşının akabinde nâzil olmuştur. Malum olduğu üzere bu savaşta müminler ganimet derdine düşüp Resulullah’ın emrine itaat etmeyince büyük bir hezimet yaşanmış ve Allah Resulu kıl payı ölümden kurtulmuştur. Hatta müşrikler onu öldürdüklerini sanarak savaşı bırakmışlardır. Aldığı darbelerle yere düşen Resulullah, tekrar müşriklerin üzerine çullanmamaları için ölü taklidi yaparak yerinden kımıldamamış ve bu sayede kurtulmuştur.

 

Savaşın başlangıcında bozgun yiyen müşrikler, ganimet derdine düşen ve kontrolü kaybeden sahabeyi görünce toparlanıp karşı saldırıya geçmiş ve ardından korkunç bir hezimet yaşanmıştır. Deyim yerindeyse savaş meydanı ana-baba gününe dönmüştür. Can havliyle kaçışan müminler, Resulullah’ın feryat figan çağırılarına kulak asmamış ve dönüp arkalarına bile bakmamıştı (Âlu İmran 3/153). Rivayetlerdeki iddialara göre Resulullah’ın yanında 15 veya 30 kişi kadar bir gurup kalmış ve onlar da bir bir şehit düşmüştür.

 

Hz. Peygamber’in öldürdüklerini sanan müşrikler savaşı bırakıp çekilince, kaçışan müminler yaptıklarına pişman olmuştu, ancak iş işten geçmişti. Referans verdiğimiz ayetin de içinde yer aldığı pasajda müminlerin bu durumuna işaret edilirken, aynı zamanda Resulullah’ın onlara karşı ne derece merhametli ve affedici davrandığına vurgu yapılmıştır. Bir yandan da alacağı kararlarda da yine onlara danışarak iş yapması gerektiğine dikkat çekilmiştir.

 

Resulullah sözü edilen bu ilke gereği dünyevi meselelerde sürekli ashabına danışmış, onların önerisi dinlemiş ve istişareyi aktif bir şekilde işletmiştir. Yeri gelmiş “Dünya işlerini siz benden daha iyi bilirsiniz” demiş, yeri gelmiş Uhud savaşında olduğu gibi düşmana karşı izlenecek strateji konusunda “Bana yardımcı olun, yol gösterin” diye dostlarının önerilerini dinlemiştir.

 

Onun rahle-i tedrisinden geçen sahabe de, aklına yatmadığı konularda rahatlıkla itiraz edebilmiş ve “Senin görüşün mü, yoksa vahyin kararı mı?” gibi sorular sormuştur. Vahyin kararı ise koşulsuz itaat ederken, şayet “Benim görüşüm” cevabını almışsa kendi görüşünü açıklamıştır. Resulullah da makul bulduğu önerilere uyarken, “Ben peygamberim böyle karar aldım” gibi bir tutum içine girmemiştir.

Kur’an Hz. Muhammed’in bu yönünü överken, aynı zamanda onu inananlar için rol model olarak sunmuş ve “güzel/hârika örnek” (üsve-i hasene) diye tanımlamıştır (Ahzâb 33/21). Diğer yandan aile içi meselelerde de istişarenin önemine dikkat çekilmiştir (Bakara 2/233). Bizzat Resulullah bile birçok meseleyi eşleriyle istişare etmiş veya onların önerilerini dinleyerek problemleri çözmüştür.

 

Hz. Peygamber’den sonra müminlerin idaresini üstlenen Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer de “istişare ilkesini” kusursuz bir şekilde işletmiştir. Her ikisinin de sürekli danıştığı bir istişare heyeti (şûra üyeleri) vardı ve birçok muhalif isim bu heyette aktif olarak görüş bildirmiştir. Hz. Ebû Bekir aynı zamanda en sıkı muhaliflerine bile üst düzey görevler vermiş ve sergilediği şeffaf yönetim anlayışıyla taraflı tarafsız her kesimin güvenini kazanmıştır. Hilafete geldiği zaman, “Doğru iş yaparsam destekleyin, ancak yanlış yaparsam beni düzeltin” mealindeki uyarısı, nasıl bir idare anlayışı benimsediğinin kodlarını vermektedir.

 

Hz. Ömer de aynı ilkeleri benimsemiştir. Herhangi bir meseleyi istişare heyetinde müzakereye açarken, “Sakın benim görüşüme aykırı diye, kendi fikrinizi gizlemeyin, ne düşünüyorsanız rahatça dile getirin” diye açıklamalar yapmıştır. Nitekim toprakların taksimiyle ilgili müzakereler günlerce devam etmiş ve Halife muhaliflerini vahyi referans göstererek ikna edip karar alabilmiştir.

Ne yazık ki, Hz. Ömer’den sonra istişare kurumu gereği gibi işletilmeyerek hem bu önemli Kur’anî ilke terk edilmiş hem de Resulullah’ın en bilinen sünnetlerinden birisi rafa kaldırılmıştır. Zaten Hz. Ömer’den sonra İslâm toplumu bir daha toparlanamamış ve birçok dahili problemle boğuşmak zorunda kalmıştır.

 

Aslında Hz. Osman ve Hz. Ali dönemlerinde de istişare heyeti vardı, ancak onların heyeti sadece akrabalar veya yandaşlardan oluşuyordu. Nitekim Hz. Osman’ın istişare heyetine muhalifler dahil edilmemiştir. Halife akrabalarına danışıp kararlar almıştır. Yer yer idareyi eleştirenler olmuşsa da İbn Mes’ûd ve Ammâr b. Yâsir örneğinde olduğu gibi ya baskıyla susturulmuşlar veya Ebû Zer el-Ğifârî gibi ıssız bir mezraya sürgün edilmişlerdir. Aynı şekilde Hz. Ali de yakınlarından veya kendisini destekleyenlerden oluşan bir istişare heyetiyle çalışmış, ancak her iki döneme ilişkin sonuçlar ortadadır.

 

Daha sonra iktidarı ele geçiren Emeviler bir nevi istişare işlevi gören “ehlü’l-hal ve’l-akd” heyetini ihdas etmiş, ancak hepsi hanedanın destekçilerinden seçilmiştir. Benzer anlayış Abbâsîler döneminde de devam etmiştir. Kısmî de olsa istisnai örneklerden söz edilebilir, ancak bunlar oldukça sınırlı kalmıştır.

 

Sonuçta Hz. Ömer’den sonra, sözünü ettiğimiz istişare ilkesi delinmiş ve adeta yerlere serilmiştir. Hatta o günden sonra bir daha kaldıran çıkmamıştır.

İftira ve İtibar SuikastçılığıMerhaba DécadenceBizim HikâyemizRomantik Osmanlıcılıktan Halifelik DevşirmekMinberden Lanet OkumaYeni Gündem AyasofyaTrolcü DindarlıkCorona’dan Felaket ve Helak Senaryoları ÜretmeUnutulan İslâmî İlke İstişareKudüs İlk Kıble mi?Yazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
İKİ BÜYÜK TÜRK
Osman KARA
Adem ERTÜRK
Adem’in Öteberileri 24 Eylül 2020
Adem ERTÜRK
Atilla ÇİLİNGİR
AKDENİZ’DEKİ ENERJİ Mİ, YOKSA KIBRIS MI?
Atilla ÇİLİNGİR
Prof. Dr. İsrafil BALCI
İftira ve İtibar Suikastçılığı
Prof Dr İsrafil BALCI
Mustafa GENÇ
TÜRKİYE’NİN CEMAATLER GERÇEĞİ- lV-
Mustafa GENÇ
M. Halistin KUKUL
18 MİLYON 241 BİN ÖĞRENCİ
M Halistin KUKUL
Embiya SANCAK
İLKADIM, OTOPARK ve İŞGALLER
Embiya SANCAK
Prof. Dr. Mustafa ÖZBALCI
HAYAT VE ÖLÜM ÜSTÜNE
Prof Dr Mustafa ÖZBALCI
Vedat ÇINAROĞLU
METRİSTEPE’DEN KOCATEPE’YE-2
Vedat ÇINAROĞLU
Dr. İbrahim YILDIRIM
Fethin simgesi Ayasofya
Dr İbrahim YILDIRIM
Yılmaz HOCAOĞLU
BİRAZ ORDAN BİRAZ BURDAN 2
Yılmaz HOCAOĞLU
Turgay SÖZEN
Pandemi Devam ediyor, Tedbir ve Kurallara Dikkat...
Turgay SÖZEN
Nevval SEVİNDİ
KORONALI GÜNLER
Nevval SEVİNDİ
Sacit ACAR
ORTAYA KARIŞIK
Sacit ACAR
Saffet Atik
Samsun’un Liman ve Demiryolu Sorunları (2)
Saffet Atik
Burak GÜLEÇ
Lider diyeceksiniz
Burak GÜLEÇ
Enis ERSOY
İmamoğlu’nun Kanal İstanbul stratejisi
Enis ERSOY
Türker GÖKSEL
Mithatpaşa Lisesi ve Sekizinci Kitap
Türker GÖKSEL
Mustafa KESKİN
Yerli Arabamızı Anlayabildik mi
Mustafa KESKİN
Ahmet HAYVALI
TEK DÜZEN HESAP PLANI
Ahmet HAYVALI
Dr. Işık ÖZKEFELİ
NİYETLER ALENİYET KAZANIRKEN
Dr Işık ÖZKEFELİ
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
Açıkhava AVM
Prof Dr Yücel TANYERİ
Prof. Dr. Ahmet Nizamettin AKTAY
Gagavuzya İzlenimleri
Prof Dr Ahmet Nizamettin AKTAY
Hüseyin ÖZBAY
OSMAN TÜRKAY
Hüseyin ÖZBAY
Mehmet Ali BAYAR
PROF.DR.MÜMTAZ SOYSAL'IN ARDINDAN...
Mehmet Ali BAYAR
Prof. Dr. İbrahim TELLİOĞLU
SEVDİKLERİMİZ ÜZERİNDEN EMPATİ YAPARAK DÜNYAYI ANLAMAYA ÇALIŞMAK
Prof Dr İbrahim TELLİOĞLU
Hilmi EKER
PİLOT İLÇE LADİK
Hilmi EKER
Murat İLHAN
PİCASSO...
Murat İLHAN
Nami Cem İYİGÜN
ASKERİ HAREKÂT
Nami Cem İYİGÜN
Mustafa ENGİN
TARIM MI, ENERJİ Mİ!?
Mustafa ENGİN
Tufan AKCAGÖZ
SİZ SİZ OLUN
Tufan AKCAGÖZ
Necmi HATİPOĞLU
EKONOMİK KRİZ Mİ, O DA NE?
Necmi HATİPOĞLU
Hülya Korkut ÖZAK
Öyleyse sen Türk değilsin...
Hülya Korkut ÖZAK
Prof. Dr. Erdal AĞAR
YABANCI DİLLE EĞİTİM
Prof Dr Erdal AĞAR
Nuray YILMAZ
HIYAR… TUZ… TUZLUK
Nuray YILMAZ
Dr. Faruk TAN
İNSAN
Dr Faruk TAN
İshak MEMİŞOĞLU
OTOPARKIMI İSTİYORUM
İshak MEMİŞOĞLU